تاریخچه و آداب و رسوم شب یلدا

پاییز با خداحافظی کردن و رفتن جای خود را به زمستان سرد و جذاب می دهد. همان طور که می دانید شب یلدا طولانی ترین شب سال است که همراه با آداب و رسوم خاص و منحصر به فردی در کشورمان انجام می شود.شب یلدا تاریخچه بسیار قدیمی دارد و مربوط به 7000 ال پیش است و جالب است بدانید که تا به امروز هم همچنین مراسمات و آداب و رسوم آن در این شب انجام می شود.

گذشتگان ما برای این باور بودند که شب یلدا، در واقع شب زایش خورشید است به این دلیل که آن ها معتقد بودند خورشید جان تازه ای می گیرد و دوباره از نو متولد می شود و از طرفی تابش قوی تری از خود را بر روی زمین به مردم هدیه می دهد.

در گذشته شب یلدا به خرم روز نام داشت و مردم برای انجام آداب و رسوم آن از انواع متنوعی از خوراک های و طعام استفاده می کردند. مردم جشن های همگانی برگزار می کردند و برای آن آداب شکر گذاری را به جا می آوردند.بنابراین می توان بیان کرد که تاریخچه و آداب و رسوم شب یلدا قدمت هزاران ساله دارد.

چرا شب یلدا را شب چله می نامند؟

اما اینکه شب یلدا را چرا شب چله می نامند یکی از عمده سوالاتی است که همه افراد با آن مواجه هستند. یکی از مهمترین دلایلی که شب یلدا را شب چله می نامند این است که در واژه های باستانی چله به معنی زمستان است و با شروع شدن زمستان، دوره چله نیز شروع خواهد شد. جالب است بدانید که براساس تاریخچه و آداب و رسوم شب یلدا، با شروع زمستان دو چله بزرگ و کوچک نیز شروع خواهد شد. از یک دی ماه تا ده بهمن مربوط به چله یک و از 10 بهمن نیز این روند ادامه و تا 30 بهمن را چله بزرگ می نامند.

البته یکی از روایاتی که در مورد شب یلدا وجود دارد این است که در روز انقلاب زمستان، حضرت مسیح تولد یافت. از طرفی اگر دقت کرده باشید متوجه خواهید شد که عید یلدا و عید کریسمس در امتداد یکدیگر می آیند. بنابراین کم کم با پایان یافتن فصل پاییز که به پادشاه فصل ها نیز معروف است نوبت به آمدن فصل سرد زمستان می رسد. در ادامه تاریخچه و آداب رسوم شب یلدا را بیان خواهیم کرد.

علت نامگذاری شب یلدا چیست؟

طبق تاریخچه و آداب و رسوم شب یلدا، می توان بیان کرد که علت این نامگذاری نیز به دلیل تاریخ زمان های گذشته است. یلدا از یک واژه سُریانی گرفته شده است که به معنی زایش و تولد می باشد. در واقع سریانی زبان مسیحی است که در کتب گذشته به آن اشاره شده است.

البته زمان دقیق اینکه شب یلدا چطور و چه زمان نامگذاری شده است به طور دقیق مشخص نیست. البته طبق روایات می توان اینگونه بیان کرد که در روم مسیحیان اولیه زندگی می کردند و دچار سختی های فراوانی شدند به همین منظور به ایران مهاجرت کردند و از این طریق زبان سریانی به درون ایران رسید و گسترش یافت.

البته با توجه به تاریخچه و آداب و رسوم شب یلدا می توان به جرات بیان کرد که چندین هزار سال است که آخرین شب پاییز را به مردم به سرور و پایکوبی می پردازند.

آخرین شب پاییز و به قول معروف درازترین شب سال توسط مردم کشورمان جشن گرفته می شود و رسومات مختلفی در آن به اجرا در می آید که در ادامه آداب و رسوم شب یلدا را بیان خواهیم کرد.

آداب و رسوم شب یلدا

آداب و رسومی که در شب یلدا اجرا می شود در واقع آن را از دیگر اعیاد باستانی متمایز نشان می دهد. البته آداب و رسومی که در این شب اجرا می شود بسیار دوست داشتنی و جذاب است که همه افراد آن را به روش های چیدن انواع تنقلات و میوه ها بکار می برند. از آداب و رسوم این شب می توان موارد زیر را نام برد.

میوه‌های شب یلدا

یکی از مهمترین اقداماتی که افراد در این شب اجرا می کنند در واقع تزئین و چیدن میوه های مربوط به این فصل همچون خرمالو، انار و ... است. اگر دو روز قبل در شهر چرخی بزنید متوجه خواهید شد که کل شهر مملو از میوه های خوشمزه و آبدار است. البته هندوانه که جای خود را دارد و همه برای آماده شدن برای شب یلدا به دنبال هندوانه شیرین هستند که با تزئین آن سر سفره جذابیت سفره شب یلدا را دئو چندان کنند.

البته مهمترین میوه مشهور این شب انار و هندوانه است که در کنار آن میوه های دیگری همچون پرتقال، نارنگی، خربزه و خرمالو نیز به کار می رود. اما در این بین می توان پای ثابت میوه ها را انار و هندوانه دانست.

علت بودن انار سر سفره شب یلدا این است که در زمان های قدیم مردم انار را میوه مقدسی می دانستند و اعتقاده بر این داشتند که میوه انار بر سفره شب یلدا خوش یوم است.

انارهای قرمز و شیرین آبدار در کنار شلغم و لبو جذابیت سفره یلدا را دو چندان می کند.

شاهنامه‌خوانی و شعرخوانی در شب یلدا

از زمان های گذشته نیز مرسوم است که بر سفره شب یلدا افراد خانواده به شعر خوانی و ابیات شاهنامه می پردازند. اعضای خانواده در کنار یکدیگر گرد سفره شب یلدا جمع می شوند و بزرگ خانواده مشغول شعر وخوانی ابیان شاهنامه می پردازد. البته بیشتر خانواده های ایرانی بیشتر ابیات حافظ و شاهنامه فردوسی را بر سفره می خوانند. در تاریخچه و آداب و رسوم شب یلدا مرسوم است که اعضای خانواده در کنار یکدیگر می نشینند و سکوت می کنند تا بزرگ خانواده ابیاتی از شاهنامه و اشعار افراد مشهور همچون حافظ و سعدی و... را بخواند.

داستان‌خوانی و فال حافظ

داستان ها و افسانه های ایرانی هیچ وقت تکراری نمی شوند و از یادها نخواهند رفت. یکی از آداب و رسوم زیبا در شب یلدا این است که افراد خانواده دورتا دور سفره شب یلدا جمع می شوند و داستان های قدیمی ایرانی را بازخوانی می کنند. شنیدن داستان ها بسیار جالب و جذاب است که بسیاری از افراد علاقمند به اجرای این آداب بر سر سفره هستند.

گرفتن فال حافظ که جای خود را دارد و می توان بیان کرد که گرفتن فال حافظ یکی از آداب اصلی بر سر سفره شب یلدا است که توسط اعضای خانواده برای یکدیگر انجام می شود. گرفتن فال حافط معمولا در همه خانواده های ایرانی در شب یلدا انجام می گیرد و بزرگ خانواده با در دست داشتن حافظ شروع به گرفتن فال حافظ می کنند.

روشن کردن آتش

یکی از سنت های دیرین در شب یلدار، روشن کردن آتش است. اما به مرور زمان این عادت رفته رفته کمرنگ تر شده و البته در بعضی از خانواده های اصیل این آداب انجام می شود اما با توجه به زندگی شهرنشینی و وجود آپارتمان ها با فضای محدودتر امکان انجام چنین آدابی نیست. اما چه خوب می شد که در این شب آتشی برپا کنیم و دستی بر حال و هوای پاییزی خود بکشیم.

البته به دلیل جذابیت شب یلدا بسیاری از عروس و داماده ها ترجیح می دهند که در این شب داماد با در دست داشتن کادو، جواهرات و میوه به خانه عروس برود و این شب را به بهترین شکل با یکدیگر سپری کنند.

سخن پایانی

شب یلدا یکی از رسومات زیبا و دوست داشتنی در کشورمان است که مردم با تمام شدن روزها آخر پاییز، منتظر این شب هستند . تاریخچه و آداب و رسوم شب یلدا مربوط به سالیان زیادی است که همچنان برگزاری این جشن جذابیت خود را حفظ کرده است .

سوالات متداول درباره تاریخچه شب یلدا

دلیل نامیدن شب یلدا به نام شب چله چیست؟

چله مخفف کلمه چهل است که منظور از آن گذشت یک دوره مشخص که الزاما چهل روز است.

اقلام سر سفره شب یلدا چیست؟

در کشورمان سر سفره شب یلدا اقلامی همچون نیایش، چیدن میوها تازه و رنگی،بخوردادن، عطر دان و بخور دادن است.

چرا مردم در گذشته در این روز دست از کار می کشیدند؟

علت دست از کار کشیدن مردم در این روز به این دلیل بود که مردم این روز را مقدس می شمردند و ترجیح می دادند که در این روز کار بدی را انجام ندهند.

ثبت دیدگاه
نظرات کاربران